Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας Τζούντιθ Μπάτλερ παρουσιάζει τη διάλεξη με τίτλο «Σώματα που έχουν ακόμη σημασία» στο Megaron Plus σήμερα Τετάρτη 11 Μαΐου. Η διάλεξη δίνεται στο πλαίσιο του κύκλου Θεωρία στο Μέγαρο: φιλοσοφία, κριτική, ιστορία που επιμελείται ο Κώστας Δουζίνας.
Η Μπάτλερ επισημαίνει ότι αυτό που την οδήγησε στη φιλοσοφία είναι το πόσο υποφέρουν οι άνθρωποι από τις νόρμες που καθορίζουν τι είναι φυσιολογικό. Στο βιβλίο της «Αναταραχή φύλου» υποστήριξε ότι το αρσενικό και το θηλυκό είναι κοινωνικές κατασκευές: «Το φύλο δεν αποτελεί επ’ ουδενί μια σταθερή ταυτότητα, ούτε συνιστά τόπο εμπρόθετης δράσης απ’ τον οποίο εκκινούν οι διάφορες πράξεις- είναι αντίθετα μια ταυτότητα που εγκαθιδρύεται μέσα από μια υφολογικά τυποποιημένη επανάληψη πράξεων» (Αναταραχή φύλου, Ο φεμινισμός και η ανατροπή της ταυτότητας, Αλεξάνδρεια, 2009). Για την φιλόσοφο, το σώμα δεν αποτελεί υλικότητα αυτή καθεαυτήν ούτε απλώς υπάρχει de facto- είναι μια υλικότητα -φορέας νοήματος, και ο τρόπος με τον οποίο φέρει αυτό το νόημα είναι θεμελιωδώς «δραματουργικός». Λέγοντας δραματουργικός εννοεί ότι το σώμα δεν είναι απλώς ύλη αλλά μια συνεχής και αδιάκοπη υλοποίηση δυνατοτήτων. Δεν είμαστε απλώς σώματα, αλλά εμείς οι ίδιοι πραγματώνουμε τα σώματά μας. Το να πραγματώνουμε, να δραματοποιούμε και να αναπαράγουμε φαίνεται να είναι μερικές από τις βασικές δομές της σωματοποίησης. Δεν υπάρχει, υποστηρίζει, καμία «αμετάβλητη ουσία» που να ονομάζεται «άνδρας» ή «γυναίκα» αλλά, μάλλον οι ταυτότητες αυτές παράγονται μέσα από την εξαναγκαστική διευθέτηση χαρακτηριστικών σε συμπαγείς ακολουθίες του φύλου.
Για την Μπάτλερ, η σεξουαλική ταυτότητα δεν είναι βιολογική αλλά καθορίζεται μέσα στην κοινωνία και τον πολιτισμό. Εξηγεί ότι όταν η Μποβουάρ υποστηρίζει ότι η γυναίκα είναι μια ιστορική κατάσταση κι όχι ένα φυσικό γεγονός, υπογραμμίζει τη διάκριση ανάμεσα στο βιολογικό φύλο, ως βιολογικό γεγονός, και στο κοινωνικό φύλο, ως την κοινωνική ερμηνεία ή σημασιοδότηση αυτού του γεγονότος. Σύμφωνα με αυτή τη διάκριση το να είναι κάποια θηλυκού γένους δεν έχει κανένα νόημα, αλλά το να είναι γυναίκα σημαίνει ότι έχει γίνει γυναίκα, ότι το σώμα της έχει εξαναγκαστεί να προσαρμοστεί σε μια ιστορική ιδέα περί γυναίκας, να μετατραπεί σε πολιτισμικό σημείο- ότι δηλαδή έχει αναγκαστεί να υποτάξει την υλική της υπόσταση σε ιστορικά περιορισμένες δυνατότητες, επιτελώντας ένα διαρκές και επαναλαμβανόμενο σωματικό εγχείρημα. Το αξιοσημείωτο είναι αυτό το «γίνεσαι» σε αντιπαράθεση με το «είσαι», η αντίληψη ότι το φύλο είναι μια σιωπηλή εσωτερική διατύπωση της πρόθεσης να γίνεις και όχι μια μια προκατασκευασμένη ταυτότητα ή μια καθιερωμένη ουσία.
Όπως ο Φουκό και άλλοι, θεωρεί ότι «η σύνδεση του φυσικού φύλου με ένα διακριτό κοινωνικό φύλο και με την υποτιθέμενα φυσική έλξη προς το νοούμενο ως διαμετρικά αντίθετο βιολογικό/κοινωνικό φύλο συνιστά έναν αφύσικο συσχετισμό πολιτισμικών κατασκευών, ο οποίος εξυπηρετεί τα συμφέροντα της αναπαραγωγής». Η διάκριση των φύλων είναι αυτή που καθιστά τα άτομα ανθρώπους στο σύγχρονο πολιτισμό, γράφει, και όσοι αποτυγχάνουν να πραγματοποιήσουν σωστά το φύλο τους κατά κανόνα τιμωρούνται: «προκειμένου να εξασφαλιστεί η αναπαραγωγή ενός συγκεκριμένου πολιτισμού διάφορες επιταγές, τις οποίες έχει περιγράψει επαρκώς η ανθρωπολογική μελέτη της συγγένειας, έχουν εγκαθιδρύσει ένα ετεροφυλικό σύστημα γάμου, μέσα στο οποίο υποχρεωτικά περιορίζεται η σεξουαλική αναπαραγωγή. Αυτό το σύστημα γάμου επιβάλλει να αναπαράγονται οι άνθρωποι με συγκεκριμένους έμφυλους τρόπους, οι οποίοι με τη σειρά τους εγγυώνται την περαιτέρω αναπαραγωγή αυτού του συγκεκριμένου συστήματος συγγένειας».
Τονίζει επίσης ότι το τίµηµα της ύπαρξης είναι η υποτέλεια. Το υποκείμενο είναι αναγκασµένο να βρει αναγνώριση της ίδιας του της ύπαρξης σε κατηγορίες, ονόµατα και όρους που δεν είναι δικής του επινόησης, έξω από τον εαυτό του. Στο βαθµό που οι νόρµες λειτουργούν ως ψυχικά φαινόµενα, περιορίζοντας και παράγοντας επιθυµίες, καθορίζουν την κατασκευή του υποκειµένου και οριοθετούν το πεδίο µιας βιώσιµης κοινωνικότητας. Στην πολιτική διάσταση της θεωρίας της το κράτος επιβάλλεται σε κατηγορίες πολιτών ορίζοντας τι είναι κανονικό και τι όχι, τι εγκαθιδρύεται και τι απαξιώνεται, τις νόρμες και τις μειονότητες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου