[ Στις 15 Μαΐου 2011, χιλιάδες νέοι Ισπανοί κατέλαβαν τις πλατείες διαμαρτυρόμενες για την οικονομική κρίση. Αυτό το κίνημα που ονομάστηκε 15M, ή ακόμη οι Αγανακτισμένοι (Los Indignados), συγκρίθηκαν με την αραβική άνοιξη ή τις λαϊκές εξεγέρσεις που έριξαν τις δικτατορίες στην Τυνησία και την Αίγυπτο. Που βρίσκεται σήμερα το κίνημα αυτό;
Σύμφωνα με τον Juan Carlos Monedero, έναν από τους πρωταγωνιστές του κινήματος, στο σχετικό με την 15M βιβλίο του: Το 15Μ δεν ήταν μία απάντηση ήταν μία διερώτηση. Ένα ερωτηματολόγιο για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία που έπαψε να είναι στην υπηρεσία της έκφρασης της βούλησης των πολιτών.
Μία εξέταση επίσης του νεοφιλελεύθερου μοντέλου που κρύβει το κοινωνικό συμβόλαιο, που εφαρμόστηκε μεταπολεμικά σύμφωνα με το οποίο οι ανθρώπινες υπάρξεις δεν είναι εμπορεύματα. Η ανάπτυξη της κρίσης είχε ως συνέπεια την αύξηση της εκμετάλλευσης των ευρωπαϊκών χωρών με σκοπό τη διατήρηση του ύψους των κερδών. Αυτή η μεταφορά προς το Βορρά εξηγείται. Τη δεκαετία του 1970, η αντιμετώπιση της κρίσης βασίσθηκε στην ανάπτυξη της εκμετάλλευσης των χωρών του Νότου, μέσω του χρέους όπως στη λατινική Αμερική, με τη λεηλασία της φύσης, και μεταθέτοντας για αργότερα τα προβλήματα της δημιουργίας του δημόσιου ελλείμματος. Αυτά τα τρία στοιχεία δεν λειτουργούν πλέον ως μοχλοί δημιουργίας κέρδους, οπότε το νεοφιλελεύθερο μοντέλο επέστρεψε στην Ευρώπη. Όταν η κρίση συνέβη, οι μεσαίες τάξεις είδαν τον εαυτό τους να προλεταριοποιείται. Είναι αυτές που θα εγκαινιάσουν έναν νέο κύκλο διαμαρτυριών. Αυτές βρίσκονται στο δρόμο μαζί με τους επισφαλείς εργαζόμενους σε μία νέα κατάσταση: το κίνημα των Αγανακτισμένων. Το 15Μ έχει μεγαλώσει. Θέτοντας τις διερωτήσεις, ανέβασε το επίπεδο συνείδησης και κριτικής των πολιτών.
Παραθέτουμε τη συνέντευξη που έδωσε ο Monedero στην εφημερίδα L' Humanite:
Κοιμόμαστε, ξυπνήσαμε είναι ο τίτλος του βιβλίου σας για τη 15M. Σε τι συνίσταται η αλλαγή;
Juan Carlos Monedero. Η 15Μ είναι ένα τράνταγμα, μία μεγάλη συζήτηση. Το κίνημα εξετάζει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία που δείχνει πως δεν έχει τίποτα να προσφέρει. Ρωτάει τα πολιτικά κόμματα… Η νεολαία αισθάνεται απομακρυσμένη από τις ελίτ. Οι άνθρωποι διαπιστώνουν ότι τα παραδοσιακά πολιτικά εργαλεία δεν λειτουργούν πλέον. Οι αναλύσεις των πολιτικών επιστημών δεν έχουν αλλάξει από τη δεκαετία του 1970. Αυτό που άλλαξε είναι ότι δεν είναι πλέον δυνατόν να διατηρηθεί αυτή η ιερή συμμαχία της καπιταλιστικής ανάπτυξης και της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Είναι η κριτική του κεϋνσιανού μοντέλου σύμφωνα με το οποίο ο ένας οφείλει να χρηματοδοτεί τον άλλο. Σ’ αυτή τη διαμόρφωση, η υποταγή ενεργοποιείται, ειδικά των χωρών της λατινικής Αμερικής, της Αφρικής μαζί με μία απίστευτη εκμετάλλευση της φύσης και μία έκρηξη του χρέους. Τα τριάντα τελευταία χρόνια η πλειοψηφία των ευρωπαϊκών λαών δεν αντέδρασε αλλά οι ελίτ αντέδρασαν. Αυτή είναι η μεγάλη διαφορά με τη λατινική Αμερική, όπου οι λαοί άρχισαν να αγωνίζονται εναντίον του νεοφιλελεύθερου μοντέλου. Αντίθετα, στην Ευρώπη, οι πολίτες δεν διαμαρτυρήθηκαν. Οι ελίτ, οι ίδιες, ανασυστήθηκαν. Και απ’ αυτό προέκυψαν η αύξηση των ανισοτήτων και οι ιδιωτικοποιήσεις των δημόσιων υπηρεσιών. Στην Ισπανία υπάρχουν έξι εκατομμύρια άνεργοι και οι ελίτ είναι κάθε μέρα και πιο πλούσιες. Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον ξέσπασε το 15Μ, επειδή τα πολιτικά κόμματα είναι ανίκανα να αντιδράσουν. Επειδή αυτά προσαρμόζονται στα συμφέροντα των λίγων, με τον δικομματισμό. Μέχρι οι άνθρωποι και η 15Μ να πουν: «Φθάνει πια».
Υπάρχει ακόμα μια σημαντική αλλαγή μεταξύ του πρώτου συνθήματος των Αγανακτισμένων, «Δεν μας αντιπροσωπεύετε», αναφερόμενο στα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα, και η τρέχουσα απόρριψη της μοναρχίας.
Juan Carlos MONEDERO. Το κίνημα 15M έχει μάθει. Πάντα έλεγα ότι η άγνοια του ήταν η σοφία του. Δεν ήξερε ότι ήταν δυνατό να πετύχει συγκεκριμένα πράγματα, δεν είχε εσωτερικεύσει τις προϋποθέσεις της διακυβέρνησης. Αρχικά ήταν πολύ αυθόρμητο, το 15M έπρεπε να μάθει πολλά, αλλά από μόνο του. Ήταν επιτυχές, διότι δεν έχει κανένα πρόγραμμα, καμία δομή, δεν έχει ηγεσία. Η απουσία αυτών των τριών πτυχών σαγηνεύει με την έννοια ότι το κίνημα συνενώνει προσθετικά όλες τις διεκδικήσεις. Κανείς δεν ενοχλεί. Κανείς δεν εξουσιάζει τον άλλο. Από την άποψη της εμπιστοσύνης, όλα είναι θετικά. Αλλά είχε μια μεγάλη ανεπάρκεια: η έλλειψη πολιτικής βούλησης να καταλάβουν την εξουσία και να αλλάξουν τα πράγματα. Κατά τη διάρκεια των πρώτων εβδομάδων, στις εκδηλώσεις, αυτό(το 15Μ) ανάγκασε να κατέβει η σημαία της Δημοκρατίας, διότι είδε εκεί μια πολιτικοποίηση. Σήμερα, η 15M συνδέεται στενά με τη μνημειώδη εργασία, της επαναφοράς της Δημοκρατίας ως χώρο χειραφέτησης. Το 15M κατάλαβε ότι η πρώτη φάση της ευαισθητοποίησης πρέπει να δώσει τη θέση της σε μια δεύτερη, όπου ο ορίζοντας είναι η συγκεκριμένη πολιτική αλλαγή.
Υπάρχει ένα σημείο συνάντησης με τα πολιτικά κόμματα;
Juan Carlos MONEDERO. Τα κόμματα έχουν γίνει μέλη ενός καρτέλ από υπόλοιπα (συμψηφισμούς) ιδεολογιών, όπου κανείς δεν επιδιώκει πλέον να ξεπεράσει τον καπιταλισμό, αλλά να καταστήσει πιο μετριοπαθείς τις υπερβολές του, όπου ηγεσίες υποκαθιστούν τα μέλη, όπου οι εισφορές χρημάτων αντικαθίσταται από τη χρηματοδότηση του κράτους και διάφορων παράνομων δικτύων ... Όλα απορρίπτουν την έννοια του πολίτη... Τα κύρια συνδικάτα αντιμετωπίζουν τις ίδιες δυσκολίες για να αντιπροσωπεύσουν τόσο την σταθερότητα του παλιού μισθού όσο και την «επισφάλεια». Οι δυνάμεις αυτές δεν παρέχουν εναλλακτικές λύσεις που κινητοποιούν. Δεν καταλαβαίνουν ότι η Ευρωπαϊκή ρήξη δεν θα πρέπει να επιλυθεί από το κοινοβούλιο, αλλά από το δρόμο με πολύ αποφασιστική δράση.
Γιατί το κίνημα Occupy δεν κατάφερε να εξαπλωθεί, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες (Occupy Wall Street), ενώ έκφρασή του είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των αντιξοοτήτων της μετάβασης;
Juan Carlos MONEDERO. Ο παγκόσμιος καπιταλισμός απαντά με τα ίδια χαρακτηριστικά παντού. Όταν οικονομολόγος Φουκουγιάμα έγραψε το έτος 1990 το «Τέλος της ιστορίας», εξηγεί ότι ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός και η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι το πλανητικό μοντέλο. Υπάρχουν, βέβαια, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως στον ισλαμισμό, αλλά η λογική παραμένει η ίδια: το πολιτικό μοντέλο στην υπηρεσία του νεοφιλελευθερισμού. Τα προβλήματα ενός άνεργου νέου 22 χρονών, είτε στην Ισπανία ή την Αίγυπτο, δεν είναι διαφορετικά. Η ψυχική κατασκευή είναι η ίδια: η επιθυμία να ταξιδέψει, να γνωρίσει, να ευημερήσει, αλλά αυτά είναι πλέον αδύνατα. Για το λόγο αυτό οι απαντήσεις του Occupy και των Αγανακτισμένων είναι παρόμοιες. Η ιδιωτικοποίηση των δημοσίων υπηρεσιών είναι ίδια στη Βολιβία και στην Ισπανία. Υπάρχουν αυτόχθονα χαρακτηριστικά, αλλά οι απαντήσεις είναι αρκετά ομοιογενείς, με αποτέλεσμα μια πολύ ισχυρή ικανότητα για αναφορά σ’ αυτά.
Πίσω στην Ευρώπη. Νομίζετε ότι είμαστε σε ένα κοινωνικό και ιδεολογικό σημείο καμπής, με την έννοια ότι οι χώρες της Νότιας Ευρώπης, που ακόμα μέχρι χθες παρουσιάζονταν ως μαθητεύουσες επιτυχώς στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, είναι πεδία αναφοράς των διαμαρτυριών για τις πολιτικές των Βρυξελλών;
Juan Carlos MONEDERO. Η Ευρώπη βιώνει μια κρίσιμη καμπή το 1992 με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, με την ενσωμάτωση νεοφιλελεύθερων στοιχείων. Αυτό θα δημιουργήσει, συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, μια ισχυρή διαπάλη. Οι πιο παραδοσιακές σοσιαλδημοκρατικές ομάδες, εν αδυναμία ούσες, θα αντικατασταθούν από τους οπαδούς του Τρίτου Δρόμου του Μπλερ, ή από το νέο κέντρο του Σρέντερ. Η συνθήκη αυτή θυσιάζει το κράτος δικαίου προκειμένου να εξασφαλίσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, τα κριτήρια του ελλείμματος, τη συγκεντροποίηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ... Ο νεοφιλελευθερισμός αυτός θα σπάσει την αναφορά της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, δηλαδή τις ισχυρές αρχές της για το κράτος δικαίου γεννημένες από το κίνημα του αντιφασισμού. Οι δηλώσεις, στην εποχή του Κέσλερ, των Γάλλων εργοδοτών ότι πρέπει να τελειώνουμε με τα επιτεύγματα του προγράμματος του Εθνικού Συμβουλίου της Αντίστασης είναι σαφείς. Σήμερα, στην Ισπανία, Οι Βρυξέλλες είναι συνώνυμες με την αποδόμηση της ζωής, τις περικοπές, με την αδιαλλαξία των γραφειοκρατών, που εφαρμόζουν πολιτικές εξ αποστάσεως, χωρίς να μας κοιτάζουν στα μάτια, και μέτρα που εμποδίζουν την ανάπτυξη μιας αξιοπρεπούς ζωής. Αυτός είναι ο λόγος που οι αναπτυσσόμενοι τομείς στις κοινωνίες μας θέλουν να βγούμε από το ευρώ, να έρθουν σε ρήξη με τη λογική αυτή. Σε κάθε περίπτωση, το σύνολο της Ευρωπαϊκής Αριστεράς θέλει να τελειώνει με το πρόσωπό της που είναι το πιο ορατό: την τρόικα (ΔΝΤ, ΕΚΤ, Κομισιόν). Το ευρωπαϊκό όνειρο είναι σε κίνδυνο.
Δεν υπάρχει εδώ ένα σημείο πιθανής σύγκλισης μεταξύ της Ευρωπαϊκής αριστεράς και των κινημάτων των πολιτών;
Juan Carlos MONEDERO. Βλέπω τρεις ευκαιρίες. Πρώτον, οι άνθρωποι που είναι ικανοποιημένοι καταλαβαίνουν ότι τα δικαιώματα που δεν τα υπερασπιζόμαστε, χάνονται. Ότι οι αγώνες του χθες είναι τα δικαιώματα του σήμερα και οι αγώνες του σήμερα θα είναι τα δικαιώματα του αύριο. Δεύτερον, βοηθά να κατανοήσουμε ότι οι λύσεις για την Ισπανία, την Ελλάδα και την Ιταλία συνδέονται. Δεν θα βρούμε λύσεις οι μεν χωρίς τους δε. Τέλος, η Ευρώπη θα μπορούσε να δει ένα μέρος της περιουσίας της που αποκτήθηκε από το 1960, αποκτήθηκε στις πλάτες του Νότου. Αποκαλύπτουμε τον πρωταρχικό κίνδυνο, τους άντρες με τα μαύρα, τις διαπλοκές, το ΔΝΤ… Η λατινική Αμερική, η Αφρική, η Ασία έχουν υποστεί όλη την κτηνωδία τους. Η κρίση ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για μας να καταλάβουμε ότι τα βάσανα μας είναι πανομοιότυπα με εκείνα του Εκουαδόρ ή της Γουινέας. Ο Πορτογάλος κοινωνιολόγος Boaventura de Sousa Santos λέει ότι υπάρχει μια αβυσσαλέα γραμμή που διαφοροποιεί το Βορρά από το Νότο. Στο Βορρά, τα προβλήματα επιλύονται πάντα μέσω της ρύθμισης, στο Νότο μέσω της βίας. Είμαστε μάρτυρες της επιστροφής του μπούμερανγκ. Είμαστε πλέον οι ανεπτυγμένες χώρες που έχουν «τριτοκοσμοποιηθεί»: Αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα που αντιμετώπιζε χθες ο Νότος. Αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα. Nous assistons au retour de boomerang. Αντιμετωπίζουμε όλοι τα ίδια προβλήματα.
Πώς να δημιουργήσει κανείς τις προϋποθέσεις για κοινές απαντήσεις απέναντι σε κοινά προβλήματα, που είναι συνέπειες του καπιταλιστικού μοντέλου; Πώς θα αναγεννηθεί η δημοκρατία;
Juan Carlos MONEDERO. Πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από την Ευρω-κεντρική οπτική. Πρέπει να τελειώνουμε με αυτή την αλαζονεία. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να μάθουν από αλλού. Οι απαντήσεις ίσως να μην ισχύουν για το σύνολο ή για τον εαυτό τους, αλλά προσφέρουν ένα φως κατανόησης και για τα πρόσφατα γεγονότα στη Βραζιλία. Οι Βραζιλιάνοι έχουν εφαρμόσει αυτό που αποκαλούν «υψηλού κινδύνου ακτιβισμό», ένας τολμηρός ακτιβισμός, που υποστηρίζει τη μη βία. Ο ακτιβισμός αυτός πρέπει να είναι σε θέση να επιβραδύνει τους κύκλους της αναπαραγωγής του κεφαλαίου. Γιατί η αντιπροσωπευτική δημοκρατία και το καπιταλιστικό σύστημα τα έχει όλα απομειώσει (και αποπροσανατολίσει). Έχουν μειώσει τη δύναμη της απεργίας, όπως μπορεί να φανεί στην Ελλάδα. Αγνοούνται οι δημόσιες διαμαρτυρίες. Ακόμη και η εκλογική αποχή δεν κινητοποιεί πια. Λίγο ενδιαφέρει αν ο Ισπανός Πρωθυπουργός, Mariano Rajoy, έχει κληθεί στο Κοινοβούλιο για ένα σκάνδαλο διαφθοράς και ψεύδεται κατάφωρα. Σε απάντηση, ο ακτιβισμός πρέπει να διακινδυνεύσει. Οι διαμαρτυρίες των πολιτών πρέπει να παραλύσουν το σύστημα, να σταματήσουν την καθημερινή ζωή. Οι μηχανισμοί καταστολής θα τεθούν σε λειτουργία, αλλά και η συντροφικότητα επίσης. Η Βραζιλία, με τη νίκη κατά της αύξησης των τιμών στα μέσα μαζικής μεταφοράς, μας υπενθύμισε ότι το κοινωνικό κίνημα εργάζεται στη βάση. Μας διδάσκει να βλέπουμε τα μεγάλα. Μάθαμε, επίσης, από τον αραβικό κόσμο: για να έχουμε έναν καλύτερο κόσμο πρέπει να δράσουμε προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν μπορούμε να σκεφτούμε την κοινωνική εναλλακτική λύση χωρίς να συμβάλει αποτελεσματικά στην καθημερινή ζωή. Πρέπει να βγούμε από την παγίδα του "όλα ή τίποτα".
Αυτό δεν είναι μια πρόσκληση για να επανεξετάσουμε το διεθνισμό;
Juan Carlos MONEDERO. Αυτό μας λέει η ιστορία του καπιταλισμού σε κρίση, είναι ότι ο φασισμός είναι ένα από τις διεξόδους του. Η παρούσα στιγμή μοιάζει πολύ με τη δεκαετία του 1930. Είναι σημαντικό ότι οι πολίτες της Ευρώπης συναντώνται. Εξ ου και η σημασία της διατήρησης της επαφής με τη γερμανική αριστερά. Πολλά από τα προβλήματά μας σχετίζονται με την πολιτική της Γερμανίας. Εμείς δεν θα προχωρήσουμε αν αλληλοσυγκρουόμαστε με αφηρημένο τρόπο. Είναι καιρός να ανακτήσουμε το διεθνισμό για να ξανασυναντηθούμε. Το παράθυρο της ευκαιρίας που ανέφερα προηγουμένως θα πρέπει να χρησιμεύσει για να ανακαλύψουμε εκ νέου την Ευρώπη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου